Materi 8 - Panyandra Kirab Penganten
Materi VIII

Teknik Panyandra sarta Tata Laksana Kirab Penganten

Dening: Kuswandi Hadi Soekirno & Tim PPY Bantul

"Panyandra kirab iku puncaking seni ngunandika tumrap panatacara. Swara lan ukara maligi nggambarake endahing lampah, jumbuh kalayan ungeling Gendhing Sri Wilujeng utawi Boyong Basuki."

Paugeran Nyandra Kirab Penganten

Panyandra inggih menika asung gambaran kahanan lumantar ukara endah (basa rinengga). Nalika nindakaken panyandra kirab, panatacara kedah nggatosaken:

Ngetutake Lampahing Paraga (Synchronized Timing) Ukara panyandra kedah jumbuh kaliyan apa sing dadi lakune penganten. Nalika penganten nembe jengkar (berdiri), panyandra nggambarake jengkaring penganten, mboten pareng ndhisiki utawi keri tebih saking momentum panggung.
Pangetraping Gendhing Karawitan Sinergi kaliyan paraga panata swara (wong gamelan) wigati sanget. Ketukan kalimat panyandra prayoginipun ngetutaken dhong-dhinging ungeling kethuk, kenong, sarta gong supados kepireng nges lan berwibawa.
Pamilihing Tembung Pepaesan Ngginakaken tembung-tembung klasik ingkang nggambaraken kaendahan jasmani sarta luhuring budi pekerti, kados ta: pindha ratih lumaksana, lembehane mbleret miring, utawi gandhes luwes wiragane.

Reroncen Jinising Kirab Gagrag Ngayogyakarta

Wonten kalih jinising kirab utama ingkang asring dipun-lampahi ing upacara adat manten:

  • Kirab Kanoman (Kirab Bedhaya / Kasatrian): Mratandhani jengkaring penganten kekalih saking sasana panggih tumuju sasana busana kagem gantos rasukan (saking basahan/kanigaran tumuju busana kesatrian). Dipun-biyantu mawi cucuk lampah utawi penari.
  • Kirab Sabat (Kirab Ksatrian / Pungkasan): Lampahing penganten kekalih ingkang sampun mawi busana ksatrian/ndadari, dipun-dherekaken dening tiyang sepuh, besan, sarta para kadang sentana (kulawarga ageng) kagem mapag para tamu.
Catatan Wigati:

"Nalika perangan Cucuk Lampah nembe nindakaken sesolahan (menari) ing ngajeng upacara kirab, panatacara prayoginipun mrepeki swara (jeda micara) sekedhap, maringi wekdal kagem para tamu supados saged nikmati endahing tarian lan ungeling gendhing sacara wutuh."