Materi IX
Teknik Panyandra sarta Filosofi Upacara Sungkeman
Dening: Dra. Bernadetta Sri Hanjati, M.Sn & Ki Wintala
"Sungkeman iku sanes adicara sepele. Perangan iki mujudake jembatan rasa trenyuh, rerasan batin antarane anak marang wong tuwa, nggunakake laras basa kang sareh, wingit, sarta emosional."
Paugeran Panyandra Sungkeman
Nalika nindakaken panyandra sungkeman, panatacara kedah saged ngolah swasana supados dados sakral sarta nggadhahi kekiyatan batin mawi aturan menika:
Andhap Asoring Swara (Laras Asor)
Mboten pareng ngginakaken nada swara ingkang sora utawi tegang kados dene nalika mapag kirab. Swara dipun-andhapaken dados kesengsem, ngginakaken napas padharan ingkang alus, saengga nuwuhaken raos trenyuh (suasana haru).
Ketepatan Maca Kahanan (Momentum)
Panatacara kedah mrisani mripatipun ramanipun utawi ibunipun penganten. Nalika lambenipun tiyang sepuh nembe nggandhengaken donga utawi mripatipun wiwit kaca-kaca (menangis), ukara panyandra dipun-tata supados saged dados panglipur batin ingkang laras.
Nyinkronake kaliyan Gendhing Lirih
Gendhing ingkang dipun-ginakaken padatanipun inggih menika Ladrang Wilujeng utawi Ketawang Ibu Pertiwi mawi ungeling saron sarta rebab ingkang alus lan lirih.
Tata Lampah Sungkeman Gagrag Ngayogyakarta
Urut-urutan paraga nalika nindakaken donga sungkem ingkang bener miturut adat:
- Sungkeman dhateng Tiyang Sepuh Putri: Penganten putri sungkem dhumateng ibunipun piyambak dhisik, dipun-gandhengaken penganten kakung sungkem dhumateng ramanipun (bapak).
- Pranatan Liru Panggonan (Rotasi): Sasampunipun rampung kaliyan tiyang sepuh kandung, penganten kekalih banjur liru papan nemoni maratuwa (tiyang sepuh besan) kagem nyuwun donga pangestu ingkang sami awratipun.
- Patrap Nyopot Dhuwung (Keris): Pènget wigati kagem perias utawi panatacara; keris penganten kakung kedah dipun-lepas dhisik saking sabuk wingking sadurunge nindakaken sungkem, minangka pralambang bilih ing ngarsane tiyang sepuh, anak mboten pareng nggawa gegaman utawi ngetingalaken kakuwatan jaranan.
Tuladha Ukara Panyandra:
"Gusti... lumakusing raga rumeseping rasa, nalika sang ponang penganten anjengkingaken dhiri, sumungkem ing pangkoning rama ibu. Karanta-ranta rasaning manah, kelingan dhumateng donga pangruwat ingkang rina wengi mboten nate pedhot..."